دوستان مهربان

      تفاوت بین مفهوم روش شناسی و تکنیک

روش شناسی راه درست اندیشیدن است که محقق برای اندیشیدن و دست یابی به شناخت (معرف یک موضوع) از آن استفاده می کنند باتوجه به مواردی که در علوم اجتماعی است این روش شناسی می تواند متفاوت باشد بنابراین روش شناسی همان روش تحقیق نیست بلکه یک شیوه دست یابی به شناخت و شیوه چگونه اندیشیدن است .

      تحقیق چیست؟ تحقیق فرایندی است که از یک نقطه شروع مراحل مختلفی را طی کرده و یک نقطه ختم می شود. هیچ مرحله ای جایگزین مرحله دیگری نمی شود.

      تکنیک چیست؟ ابزاری است که در هرمرحله از تحقیق آن را به کارگرفته و بعداً کنار می گذارد مثلاً برای تجزیه و تحلیل داده ها از پرسشنامه استفاده می کنیم و بعداً از استفاده آن را کنار گذاشته به مرحله دیگری می رویم پس پرسشنامه یک تکنیک است.

      ویژگی روش تحقیق چیست؟

1-   التزام داشته باشد.

2-   عینیت داشته باشد

3-   عقلانی باشد

4-   روح علمی داشته باشد (از هرگونه پیش داوری به دور باشد)

5-   شک دست گیری داشته باشد (یعنی محقق بگوید من فکر می کنم.پس هستم) یعنی شخصاً با همه تجارب مواجه شوم.

نکته: برای موضوع تحقیق بایستی جامعه آماری داشته باشیم که بتوان نمونه آماری بدست بیاوریم

      دسته بندی تحقیقات : تحقیقات را براساس ملاک زمان به دو دسته تقسیم می کنیم.

1-   دسته بندی تحقیقات طولی

2-   دسته بندی تحقیقات مقطعی

الف) تحقیقات طولی : هدف محقق از این تحقیق بر اساس وقوع یک پدیده درطول زمان است یعنی محقق قصد تاثیر زمان بر روی یک پدیده را دارد که این موضوع درطول زمان چه تغییراتی کرده است.

ب) تحقیقات مقطعی: هدف محقق از این تحقیقات یعنی محقق می خواهد یک موضوع را در مقطع خاص زمانی مورد بررسی قرار دهد. تحقیقات بر اساس ملاک ژلفا و عمق مورد بررسی قرار می گیرد.

      تحقیقات بر اساس ژلفا و عمق تحقیق انجام می شود به دو دسته تقسیم می شود.

1-   تحقیقات ژلفانگر

2-   تحقیقات پهنا نگر

      ویژگی تحقیقات ژلفانگر چیست؟ علت یابی می کند(تبیین می کند) یعنی اینکه محقق دنبال دلیل موضوع می گردد و می خواهد روی موضوع عمیقاً کارکند نمی خواهد فقط توصیف کند بلکه به عمق قضیه رفته علت یابی موضوع را که نه تنها توصیف می شود بلکه علت یابی را نیز انجام می شود.

      ویژگی تحقیقات پهنانگر چیست؟ در تحقیقات هنا نگر محقق بر اساس جامعه آماری فقط توصیف می کند و دنبال علت یابی نیست.

تحقیقات بر اساس هدف محقق از انجام تحقیق به دو دسته تقسیم می کنیم.

الف) تحقیقات بنیادی: تحقیقات بنیادی تحقیقاتی هستند که در آنها محقق به نبال راه حل برای موضوع نیست بلکه برای توسعه علم و دانش است یا برای جواب دادن به ذهنیات خود محقق

ب) تحقیقات کاربردی: تحقیقات کاربردی تحقیقاتی است که محقق از ابتدا در پی یافتن راه حلی برای حل مسائل جامعه است مثلاً محقق می خواهد راه حلی برای معضل ترافیک شهری پیدا کند.

      تحقیقات بر اساس نوع نگرش محقق به سه دسته تقسیم می کنیم.

1)   تحقیقات توصیفی : تحقیقاتی است که توصیف می کند می تواند پهنا نگر هم باشد که به آن تحقیق پیمایشی هم می گوییم.

2)   تحقیقات تجربی و آزمایشگاهی: در اینجا محقق جامعه آماری را دست کاری می کند به عنوان مثال یک یا چند متغییر را وارد جامعه آماری کرده و تاثیر آنها را در جامعه آماری ببیند

3)   تحقیقات تاریخی: یعنی موضوعی را در زمان گذشته مورد تجزیه وتحلیل قرار دهیم.

      تحقیقات دلفی چیست؟

نوعی از تحقیقات کیفی است که درآنجا محقق برای انجام کارتئوری ندارد از اجماع نظر متخصصان و اتکای نظر انها درمورد یک مسئله یا موضوع استفاده می کند و یک تئوری را بدست می آید.(دلفی اسم فرد است)

      اولین مطالب در روش تحقیق چیست؟

اولین مطالب در روش تحقیق انتخاب موضوع است.

      ویژگی های موضوع تحقیق چیست؟

موضوع تحقیق به جزء اینکه قابلیت تحقیق باشد و دارای جامعه آماری باشد رعایت ویژگی های زیر الزامی است

1)    موضوع تحقیق باید با امکانات محقق همخانی داشته باشد (مثلاً محقق به جامعه آماری دسترسی داشته باشد)

2)   علاقه محقق هم مهم است موضوع تحقیق باید با علاقه محقق و تجربیاتی که قبلاً داشته همخانی داشته باشد ضمن اینکه با بافت جامعه هم سو باشد.

چه مواردی در انتخاب موضوع تحقیق به ما میتواند کمک کند.

1)   تجربه محقق : شامل برخوردهای روزانه یا دغدغه ذهن مخاطب

2)   کارهای پژوهشی که قبلا انجام شده

3)   تئوری یا نظریات نظریه پردازان معروف

4)   موسسات غیرانتفاعی

فصل اول

      مراحل تحقیق پس از انتخاب موضوع

1)      مقدمه (توضیح کلی درخصوص موضوع می دهیم یعنی اینکه می خواهیم چه کاری انجام دهیم (در دو یا سه صفحه)

2)      تاریخچه مطالعاتی درباره موضوع: یعنی اینکه روند ایجاد موضوع در دنیا و جامعه مورد نظر من چگونهبوده ( میتوان 10 تا 15 صفحه باشد.)

3)      بیان مسئله (ابتدا توضیحی از خود مسئله می آوریم و بعد ثابت می کنیم موضوع ما یک مسئله اجتماعی است و درانتهای بیان مسئله سوالات اصلی را بیان می کنیم این سوالات همان اهداف کلی تحقیق است.

4)      ضرورت و اهمیت تحقیق: شامل دو بعد است.

الف) نظری یا تئوری (یعنی اینکه موضوع یا مسئله چقدر اهمیت دارد وتا چه حد میزان باعث توسعه علم و دانش می شود.

ب) کاربردی : بررسی این موضوع تا چه حد می تواند مشکلی از مسائل اجتماعی را حل کند و تا چه حد کاربردی است.

5)      اهداف تحقیق: الف) اهداف کلی یا عام یعنی هدف کلی تحقیق که در واقع همان سوالی است که در انتها ی بیان مسئله آمده است. ب) اهداف خاص : زمانی که ما متغییر های مختلف تحقیق را ریز کرده و به آن جواب می دهیم

6)      تعریف اصطلاحات : که در اینجا مفاهیم تحقیق را تعریف می کنیم مثلاً اگر تحقیق ما نقش سرمایه اجتماعی بر میزان احساس امنیت جوانان بین 17 تا 25 سال منطقه 11 شهر تهران باشد بایستی واژه ها و مفاهیم مثل سرمایه اجتماعی ، احساس امنیت جوانان منطقه 11 و شهر تهران تعریف می شود.

فصل دوم

      مروری بر مبانی نظری و تحقیقات پیشین : یعنی ما به مسئله تحقیق پشتوانه نظری بدهیم.

      مبانی نظری چیست؟ مبانی نظری شامل کلیه تئوری هایی است بطور مستقیم یا غیر مستقیم با موضوع ما در ارتباط باشد.

      چارچوب نظری چیست؟ وقتی ما بین تمام تئوری هایی که جمع کرده ایم چارچوبی را که منطقی با موضع ماست انتخاب کنیم این چارچوب نظری خود می گوییم.

تحقیقات پیشین انجام گرفته شامل چه مواردی است.

الف) تحقیقات انجام گرفته در داخل کشور

ب) تحقیقات انجام گرفته در خارج از کشور

      فرضیه چیست؟ یک قضیه آزمایشی است بر حسب حدس وگمان که به عنوان پاسخی برای سول پیش آمده در تحقیق به شکل موقتی پیشنهاد می گردد بنابراین پیشنهاد فرضیه پیشنهاد بودن، موقتی بودن، آزمایشی بودن

      انواع فرضیه را نام ببرید.

الف) براساس تعداد متغییر: شامل یک متغییر و چند متغیره

ب) براساس سطح متغیر: شامل فرضیه کلان و فرضیه خرد

ج) بر اساس شکل بیان : ا- فرضیه یا تحقیقی اس 2- آماری است

      سطوح اندازه گیری را نام ببرید و یک مورد را توضیح دهید

1-   سطح اسمی: بیشتر دو قسمتی هستند مثلاً شهر تهران دو برابر شهر اهواز است یا نسبت

2-   سطح ترتیبی: مانند رتبه بندی مدرک تحصیلی

3-   فاصله ای : مانند اعداد1تا 10 یا 11 تا 20

4-   سطح نسبی: مانند اعداد بشرطی که صفر مطلق هم معنی داشته باشد. مانند دمای هوا

فصل سوم

      روش تحقیق : که خود شامل مقدمه، تعریف روش تحقیق ، تعریف جامعه آماری ، انتخاب شیوه مناسب برای تعیین حجم نمونه ، انتخاب مناسب نمونه گیری ، انتخاب شیوه مناسب برای جمع آوری داده ها، توضیح اعتبار و روایی پرسشنامه معمولاً هر فصل یک مقدمه دارد شامل سه یا چهار صفحه ، به دنبال آن تعریفی از روشی که با آن تحقیق را انجام داده ایم می آوریم(مثلاً روش پیمایشی)

      جامعه آماری چیست؟جامعه آماری ما جامعه ای است که برای تحقیق انتخاب کرده ایم.

      حجم نمونه چیست؟ همان نمونه آماری است و دلالت براین دارد که تعداد افرارد انتخاب شده درنمونه می تواند معرف کل باشد این نمونه به وسیله فرمول کوکران به وجود می ید.آید.

Pچیست: درصد احتمال وجود یک صفت درجامعه آماری ما

Qچیست؟ درصد عدم احتمال وجود یک صفت

Tچیست؟ درصد احتمال صحت گفتار همیشه ثابت است . 56/9

Wنمونه اماری

N: نمونه بزرگ آماری جامعه

D: نمونه جامع آماری

      روش نمونه گیری

1)   روش های غیر احتماعی مانند نمونه گیری در دسترس

2)   روش های احتماعی که در اینجا شانس همه افراد برای انتخاب یکسان است.

3)   روش سیستماتیک : بطوری که محقق ابتدا یک عدد را با نظر جامعه آماری بدست آورده و با استفاده از آن نمونه آماری را بدست می آورد.

4)   روش طبقه ای ای : مثلاً می خواهیم تحقیقی را در دانشگاه تهران انجام دهیم بصورت دانشکده ای و کلاسی نمونه آماری را بدست خواهیم آورد.

5)   انتخاب شیوه مناسب برای جمع آوری داده ها

      تعریف پرسشنامه: عبارتند از مجموعه ای از سوالات که محقق برای رسیدن به اهداف تحقیق (آزمودن فرضیه ها) آماده می کند.

      انواع پرسشنامه

1)   پرسشنامه بسته

2)   پرسشنامه باز

درپرسشنامه بسته پاسخگویان قدرت مانور کمتری دارند و جواب هم تقریبا بسته است اما در پرسشنامه باز پرسشنامه پرسش درکمال آزادی و اختیار مطالبش را بیان کرده و محدودیتی ندارد.

      تنظیم پرسشنامه شامل چند مرحله است؟ شامل سه مرحله

مرحله اول: شاخص ها و متغییر ها و مفاهیم را استخراج می کنیم

مرحله دوم: تخصصی است و ضریب همبستگی بین گویه ها را می سنجیم.

مرحله سوم: آزمون مقدماتی انجام می دهیم یعنی اینکه قبل از توضیح پرسشنامه حدود 10 تا 15 عدد آن را تکثیر و دراختیار افراد آگاه قرار می دهیم اگر مشکل نداشت آن را اقدام به تکثیر بقیه آنها خواهیم کرد.

      مصاحبه چیست؟

یک پرسشنامه شفاهی است که برای گرد آوری اطلاعات به کار می رود.

      انواع مصاحبه

1)   منظم( درمصاحبه منظم گر نمی تواند سوالات را جابه جاکند)

2)   نیم منظم( درنیمه منظم مصاحبه گر می تواند فقط اطلاعات عمومی را جابه جا کند)

3)   نامنظم( درمصاحبه نامنظم هم مصاحبه کننده و هم مصاحبه شونده می تواند مصاحبه را پس و یا پیش کنند)

      مشاهده چیست؟

مشاهده یک نگاه سطحی گذرا و بی هدف نیست بلکه مشاهده یک نگاه زیرکانه ، عمیق و جزئی است بایستی نافذ و هدفمند باشد.

فصل چهارم

توصیف تجزیه وتحلیل داده ها:

      منظور از توصیف داده ها چیست؟

توصیف داده ها توسط شاخص های مرکزی انجام می شود که شاخص مرکزی عبارتد از مد، میانه و میانگین

      مدچیست؟ مقداری از متغییر ها که فراوانی آن نسبت به مقادیر دیگر بیشتر است

      میانه چیست؟ مقداری از متغیر که نیمی از مقادیر از آن بیشتر و نیمی دیگر از آن کمتر باشد.

      میانگین چیست؟ حاصل  تقسیم جمع تمامی مقادیر پراکندگی بر تعداد آنها

فصل پنجم

      نتیجه گیری و ارائه راهکار

باتوجه به نتایج که از تست فرضیه ها بدست آوردیم بایستی نتیجه گیری کنیم و در نهایت یک یا چند راهکار برای حل مسئله یا شکل یا مسئله تحقیق ارائه دهیم نتیجه گیری به سه روش زیر بدست می آید.

1)   استنتاج نظری: یعنی اینکه ما از یک چارچوب نظری در تحقیق استفاده کرده ایم و بایستی در پایان نتیجه بگیریم که این نظریه ای که استفاده کرده ایم نظریه خوبی بوده یانه یعنی نتیجه گیری ما درست است ومنطق با چارچوب است.

2)   استنتاج روشی: یعنی اینکه این تکنیک یا روشی که ما برای جمع آوری اطلاعات استفاده کرده ایم روش مناسبی نبوده

3)   استنتاج کاربردی: یعنی اینکه باتوجه به نتایج بدست آمده تحقیق یک استنباط کاربردی داشته باشیم یعنی بر اساس این اطلاعات و نتایج بدست آمده بتوانیم درنهایت راه حل کاربردی ارائه دهیم بعد از نتیجه گیری بایستی در پایان تحقیق ضمائم را بیاوریم.

ضمائم یعنی مواردی که توانسته اند شکل مستقیم یا غیر مستقیم در تحقیق به ما کمک کنند بعد از ضمائم به کتاب نامه (بیو گرافی)